سرویس جهان مشرق - در هفتههای اخیر، شاهد صعود تنشها میان ایران و ایالات متحده آمریکا به بیشترین میزان خود از زمان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه ماه ژوئن بودهایم. افزایش استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه، سفرهای مکرر فرماندهان ارشد نظامی واشنگتن به تلآویو و انتشار اسناد راهبردی که بر یکپارچگی دفاعی رژیم صهیونیستی و کشورهای عربی در برابر ایران تاکید میکند، همگی نشان از احتمال وقوع مجدد تنش میان ایران و رژیم صهیونیستی و آمریکا دارد.
در این میان، جدیدترین و صریحترین تحول، هشدار مستقیم ایران به کشورهای عربی منطقه است مبنی بر اینکه اگر خاک یا حریم هوایی خود را در اختیار حملات احتمالی آمریکا و اسرائیل قرار دهند، هدف اقدامات نظامی جمهوری اسلامی قرار خواهند گرفت. این اخطار، خطقرمزی روشن و بیسابقه ترسیم میکند و به وضوح اعلام میدارد که دوره مصونیت کشورهای عربی از تبعات درگیریهای منطقهای به پایان رسیده است.
بر اساس گزارشهای خبری، یک مقام ارشد ایرانی از طریق مجاری دیپلماتیک به همسایگان منطقهای از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه پیامی روشن ارسال کرده است. محتوای این پیام فاقد هرگونه ابهام دیپلماتیک است: هر کشوری که زمین یا آسمان خود را برای یک اقدام تجاوزکارانه علیه ایران در اختیار ایالات متحده قرار دهد، از نظر نیروهای مسلح ایران یک «هدف مشروع» تلقی خواهد شد.
این مقام ایرانی تاکید کرده است: «پاسخ ما تنها به منبع حمله محدود نخواهد شد؛ بلکه هر میزبان منطقهای را که چنین مداخلهای را تسهیل کند، در بر خواهد گرفت». این موضع، استراتژی بازدارندگی ایران را وارد فازی جدید کرده است.
ایران نه تنها تهدید میکند که در صورت حمله، به صورت متقابل عمل خواهد کرد، بلکه به صراحت پایگاههای آمریکایی مستقر در خاک کشورهای همسایه و حتی مراکز مهم و حیاتی کشورهای عربی را در فهرست اهداف خود قرار داده و اعراف را مسئول عواقب هرگونه همکاری با آمریکا و رژیم صهیونیستی میداند. این رویکرد، بازی سنتی «جنگ نیابتی» یا محدود را به چالش میکشد و ریسک درگیری را به طور مستقیم به پایتختهای عربی منتقل میکند.
این هشدار در واکنش به تحرکات نظامی چشمگیر واشنگتن در کشورهای منطقه صادر شده است. بر اساس برآوردهای کارشناسان رژیم صهیونیستی، حضور نظامی آمریکا در منطقه به بالاترین سطح خود در هشت ماه گذشته رسیده است.
این تحرکات همزمان با سفر فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) به تلآویو انجام میشود و نهادهای نظامی و امنیتی رژیم صهیونیستی آن را زمینهسازی برای یک حمله نظامی یا حداقل یک تهدید معتبر برای اعمال فشار بیشتر بر تهران تفسیر میکنند.
از سوی دیگر، استراتژی اعلام شده آمریکا در سند راهبرد دفاع ملی ۲۰۲۶، بر «یکپارچهسازی دفاعی اسرائیل و شرکای منطقهای» از طریق سازوکارهایی مانند توافق ابراهیم برای مقابله با ایران تاکید میورزد. پنتاگون در این سند، با ادعای تضعیف ایران و نیروهای محور مقاومت پس از جنگ ۱۲ روزه، فرصت را برای تقویت بیشتر همکاریهای دفاعی با متحدان منطقهای مناسب میداند.
این موضعگیریها و تحرکات، از نگاه تهران تهدیدی آشکار و فزاینده تلقی میشود که پاسخ قاطعانهای را میطلبد. تحلیلگران نیز هشدار میدهند که به دلیل ماجراجوییهای آمریکا و رژیم صهیونیستی و آمادگی ایران برای دادن پاسخ گسترده و قاطع، منطقه در وضعیتی «پرریسک و سیال» قرار دارد که خطر «سوءمحاسبه» و تشدید غیرقابل کنترل بحران در آن بالاست.
واکنش کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به این تنشهای فزاینده، عمدتاً توأم با نگرانی و ترس و مبتنی بر تنشزدایی بوده است. گزارشزهای تحلیلی بینالمللی تاکید میکنند که «اعراب ثبات را به آشوب ترجیح میدهند». آنها اگرچه ممکن است یک ایران تضعیفشده را ترجیح دهند، اما به خوبی آگاهند که «آشوب و درگیری در منطقه امری است که دستآخر دامان همه را میگیرد» .
به همین دلیل، کشورهایی مانند قطر به طور فعال در نقش میانجی برای کاهش تنش بین ایران و آمریکا ظاهر شدهاند. همکاری اقتصادی و تجاری قابل توجه برخی از این کشورها با ایران نیز انگیزهای قوی برای جلوگیری از جنگ ایجاد کرده است.
به عنوان مثال، امارات متحده عربی دومین شریک تجاری ایران است و دوبی میزبان حدود ۸۰۰ هزار ایرانی بوده و به عنوان قطب تجاری دوجانبه عمل میکند. این پیوندهای اقتصادی، هزینههای درگیری را برای طرفین عربی به شدت افزایش میدهد.
از سوی دیگر، نگرانی از غیرقابل پیشبینی بودن متحد آمریکایی نیز وجود دارد. اقدام رژیم صهیونیستی در حمله به دوحه در سپتامبر ۲۰۲۵ با چراغ سبز واشنگتن، به کشورهای عربی نشان داد که «دیگر نمیتوانند روی ضمانتهای ایالات متحده مثل گذشته حساب کنند». این تجربه، تمایل آنان برای تن دادن به سناریوی یک جنگ گسترده جدید را کاهش میدهد.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی: آتشی که همه را خواهد سوزاند
هشدار ایران و تشدید تنش، پیامدهایی فراتر از منازعه دو جانبه دارد. نخستین و مستقیمترین اثر، تزلزل در امنیت انرژی جهانی است. هرگونه درگیری در منطقه میتواند به سرعت بر بازار نفت تأثیر بگذارد، چنانکه در هفتههای اخیر نیز شاهد افزایش قیمت نفت و صعود قیمت طلا به عنوان پناهگاه امن در پی این تنشها بودهایم.
نگرانی کشورهای عربی از هشدار اخیر ایران، صرفاً یک احتمال انتزاعی نیست، بلکه بر اساس ارزیابیهای واقعبینانه از تبعات فاجعهبار چنین جنگی شکل گرفته است:
هدف قرار گرفتن مستقیم: اصلیترین و فوریترین ترس، هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکایی مستقر در خاک کشورهایی مانند قطر، بحرین و عربستان است. تحلیلگران هشدار میدهند این پایگاهها میتوانند در میان اولین اهداف احتمالی ایران قرار گیرند و این به معنای انتقال مستقیم جنگ به حیاط خلوت این کشورهاست. کشورهای عربی که سالها و در خفا اقدام به همکاری با طرحهای صهیونیستی - آمریکایی بر علیه ایران کردهبودند، اکنون باید بدانند که دوران مصونیت آنها به پایان رسیده است.
فاجعه اقتصادی برای اعراب: مهمترین شریان اقتصادی منطقه در معرض خطر است. مقامات عربی بیم دارند که هرگونه حمله، تردد نفتکشها در تنگه هرمز را که حدود یکپنجم نفت جهان از آن میگذرد، مختل کند. ایران میتواند با بستن این آبراه، اقتصادهای وابسته به نفت منطقه و جهان را به لرزه درآورد. همچنین، بیثباتی ناشی از جنگ، پروژههای بلندپروازانه اقتصادی مانند «چشمانداز ۲۰۳۰» عربستان را با اختلال جدی مواجه خواهد کرد.
سقوط در ورطه بیثباتی گسترده: رهبران عربی به تجربه گذشته نگاه میکنند و از تکرار سناریوهایی چون عراق، افغانستان و لیبی که پس از مداخله خارجی به هرجومرج کشیده شدند، به شدت بیمناکند. آنان بر این باورند که حمله به ایران نه تنها به ثبات در منطقه منجر نمیشود، بلکه میتواند دورانی طولانی از تنش را رقم بزند که ثبات کل منطقه را تهدید میکند و منجر به آسیب و خسارات گسترده و جبران ناپذیر به کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس خواهد شد
وحشت از گسترش ناامنی در پی هشدار ایران
در حال حاضر تمامی کشورهای منطقه از تبعات ماجراجوییهای جدید آمریکا و رژیم صهیونیستی در هراس هستند. پس از سیگنال تهران به کشورهای عربی منطقه مبنی بر داشتن تبعات جدی و گسترده هرگونه تجاوز به خاک ایران از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا و هشدار جدی نسبت به هرگونه استفاده از خاک کشورهای مذکور در تجاوز احتمالی علیه ایران، موج گسترده ای از ترس در کشورهای منطقه، خصوصا کشورهای حاشیه خلیج فارس به راه افتاده است.
به گزارش وبسایت «نیو عرب» کشورهای عربی منطقه، در رابطه با حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، به شدت نگران تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم غیرقابل کنترل این جنگ بر منطقه هستند. طبق این گزارش، این کشورها مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران را یک «قمار پرخطر» میدانند که میتواند سراسر منطقه را برای سالهای آینده بیثبات کرده و تبعات غیر قابل جبرانی برای آنها در پی داشته باشد.
هشدار اخیر تهران، این پیام را با وضوح کامل منتقل کرده که هیچ کشوری در منطقه نمیتواند با حفظ امنیت خود، آتش جنگ علیه همسایه را برافروزد. همانطور که در بالا ذکر شد، دورهای که کشورهای عربی بتوانند با حفظ فاصله، از مزایای اتحاد با غرب و رژیم صهیونیستی بهرهمند شوند و در اقدامات صهیونیستی - آمریکایی بر علیه منافع عالی ایران سهیم شوند، بدون آنکه هزینه درگیری مستقیم با ایران را بپردازند، به طور رسمی به پایان رسیده است. انتخاب آنان میان همکاری با یک برنامه تهاجمی خارجی یا پایبندی به ثبات منطقهای، سرنوشت ساز خواهد بود.
۰۹:۰۳ - ۱۴۰۴/۱۱/۰۷
